Stan planety na koniec 2023: 22 dobre wiadomości

Mijający rok naznaczony był wieloma niepokojącymi zjawiskami i wydarzeniami: inflacją, kryzysami gospodarczymi, postępującymi zmianami klimatu, protestami, wojną w Ukrainie i konfliktem izraelsko-palestyńskim. W 2023 nie brakowało jednak i 

, o których mogliście nie słyszeć.

Spada wylesienie w kluczowych regionach świata, a co za tym idzie - emisje związane z degradacją lasów. Co więcej, śledzenie tego typu danych stalo się właśnie bardziej dostępne dzięki narzędziu

uruchomionym przez zespół Ala Gore’a. Dane wskazują m.in. że emisje związane z wylesianiem gwałtownie spadły w Indonezji i dorzeczu Kongo. W dziewięciu krajach Amazonii wylesianie

w porównaniu z zeszłym rokiem o 55,8%, jednym z liderów jest tu

, gdzie spadło o 70% dzięki nowym inicjatywom na rzecz ochrony środowiska. Wskaźnik deforestacji spada również w Brazylii pod rządami nowego prezydenta. Niedawno uruchomiono tam

o wartości 205 milionów dolarów. Jego głównym celem jest przywrócenie do 2030 roku zdegradowanych lasów Amazonii na 60 000 km kwadratowych, to obszar prawie wielkości Łotwy.

Po dwudziestu latach negocjacji i impasu politycznego ​prawie 200 krajów osiągnęło 

 w sprawie ochrony życia w oceanach, wytyczając drogę do ochrony wód międzynarodowych. To pierwsze takie porozumenie od 1982 roku. Jak powiedziała przewodnicząca konferencji ONZ Rena Lee: "statek dopłynął do brzegu".

Międzynarodowa Inicjatywa na rzecz Rafy Koralowej przeznaczyła z kolei 

na finansowanie ochrony raf koralowych i "zabezpieczenie przyszłości" 125 000 km kw. raf tropikalnych. 

W Indonezji doskonałe efekty przynosi

. Lasy namorzynowe odgrywają ważną rolę w ochronie wybrzeża przed katastrofami i łagodzeniu zmian klimatu. Są one jednak regularnie niszczone dla celów rolniczych infrastrukturalnych. Rząd przy wsparciu Banku Światowego rozpoczął więc program odtwarzania ich, płacąc lokalnym mieszkańców za sadzenie namorzynów. Program okazał się sukcesem: dał pracę i dochody wielu kobietom, a także zwiększył plony z hodowli ryb i obniżył ich koszty. Rząd Indonezji chce, aby do 2024 roku udało się przywrócić 600 000 ha lasów namorzynowych, co oceniane jest jako najbardziej ambitny cel w zakresie odtwarzania namorzynów na świecie.

Wielka Brytania przedstawiła ambitny

mający na celu oczyszczanie powietrza i wody, poprawę stanu środowiska i ograniczenie ilości odpadów w ciągu najbliższych pięciu lat. Zgodnie z planem każdy będzie mieszkał w promieniu 

 od terenów zielonych lub wody, a co najmniej 500 000 hektarów siedlisk dzikich zwierząt zostanie przywróconych w celu ochrony najrzadszych gatunków w kraju, od jeży po rude wiewiórki.

Prognozy wskazują, że 2023 rok będzie rekordowy pod względem wykorzystania odnawialnych źródeł energii. Międzynarodowa Agencja Energetyczna

, że nowe moce OZE z końcem grudnia wzrosną o 440 GW czyli o ok. 30% w stosunku do zeszłego roku. Dynamiczny wzrost OZE dotyczy przede wszystkim Europy, Stanów Zjednoczonych, Indii i Chin, które umocniły pozycję lidera OZE. Jedną z najważniejszych inwestycji realizowanych obecnie w tym kraju jest ta na wydmach pustyni Kubuqi, gdzie panele słoneczne docelowo mają zająć obszar o wielkości 20 Central Parków. Wyprodukowana tam energia ma spełnić zapotrzebowanie 1,1 mln domów. Jak opisuje

, to tylko mała część planu Xi Jinpinga, do końca dekady Chiny chcą zbudować 225 kolejnych takich baz energii odnawialnej. 

Eksperci mówią o ogromnym postępie, jakie poczyniły Indie w zakresie

. Inicjatywa uznawana za jeden z  jeden z największych programów inżynieryjnych w historii już kosztowała 3,77 miliarda dolarów. Jednocześnie rząd ogłosił sukces jakim jest 

, drugiego co do wielkości jeziora w Indiach, które zostało uznane za martwe w latach 90. XX wieku. Po 20 lat wysiłków wróciło do niego życie. Projekt zmienił też życie 2 milionów ludzi, którzy znaleźli zatrudnienie w rybołóstwie czy turystyce.

Na całym świecie rozpoczęto lub zakończono kolejne ambitne projekty renaturyzacji rzek. W stanie Waszyngton zainicjowano projekt o wartości 12 milionów dolarów na 

, zatwierdzono również 4 miliony dolarów na rzecz 

w Oregonie. W Idaho płynie znów 

, a na

prawie połowa rzeki Kissimmee została przywrócona do naturalnego stanu, udało się tym samym odwrócić katastrofę ekologiczną z lat 60. XX wieku. W Australii wkrótce zostanie uruchomiony nowy pakiet o wartości 50,5 miliona dolarów dla 

, sześć przełomowych projektów dotyczących rzek rozpoczęto także w

.

Tymczasem w nowojorskiej rzece Bronx

. To znak, że trwające od dziesięcioleci wysiłki na rzecz przywrócenia rzeki, która była kiedyś wysypiskiem odpadów przemysłowych, przynoszą efekty.

Jednym z ważniejszych projektów, o których było w tym roku głośno, jest też

 wzdłuż rzeki Klamath w Oregonie i Kalifornii. To sukces ekologów, którzy

o usunięcie zapór. Ma to przywrócić naturalne przepływy rzek, siedliska ryb oraz całe ekosystemy. To bardzo kosztowny i zaawansowany eksperyment, ale już nazywany "przełomowym".

W ciągu ostatniej dekady

- składająca się wyłącznie z kobiet jednostka specjalna z RPA, wyeliminowała kłusownictwo na nosorożce w rezerwacie przyrody Olifants West bez użycia broni. Inicjatywa wywarła znaczący wpływ zarówno na lokalną przyrodę, jak i szerszą społeczność, wzmacniając pozycję społeczną kobiet i ich niezależność ekonomiczną.

 Miniony rok przyniósł wiele dobrych wiadomości ze świata zwierząt. Populacja lampartów śnieżnych w

wzrosła od 2016 roku o 39,5%. W

odradza się natomiast populacja zagrożonych nosorożców, bawołów i słoni. Od 1983 roku populacja bawołów wzrosła o 77%, a słoni o prawie 300%. Pierwsze w historii

na największym obszarze chronionym w południowej Afryce wykazało natomiast wzrost ich populacji o 5%.

Trwający od kilkudziesięciu lat projekt hodowlany mający na celu

 - jednej z Wysp Galapagos przekształcił jałowy ekosystem w sawannę. W 2020 roku wypuszczono prawie 2000 żółwi wyhodowanych w niewoli, a teraz ich populacja wzrosła do 3000. Gigantyczne żółwie, podobnie jak bobry, są architektami ekologicznymi: "zaledwie jeden lub dwa żółwie na hektar wystarczą, aby wywołać zmianę w krajobrazie". 

Prehistoryczny ptak nielot

w Nowej Zelandii po uznaniu go za wymarły w 1898 r. Dzięki trwającym kilkadziesiąt lat wysiłkom 18 takahē zostało wypuszczonych na zbocza Wyspy Południowej. Od ponownego odkrycia ptaka w 1948 r. populacja wzrastała o 8% rocznie, osiągając obecnie 500 osobników. 

Tymczasem do Królewskiego Parku Narodowego w Australii powrócił

, który zniknął z niego w latach 70. Do parku wypuszczono póki co cztery samice, w najbliższej przyszłości dołączą do nich cztery samce i kolejne dwie samice. Do portu w Sydney pomyślnie wypuszczono natomiast

, co stanowi piąty przypadek wypuszczenia na wolność koników wyhodowanych w niewoli. W ramach ostatniej próby wskaźnik przeżycia wyniósł 90%, a naukowcy stworzyli osiem specjalnie zbudowanych "hoteli" wykonanych z biodegradowalnych materiałów, aby zapewnić konikom miejsce do ukrycia się przed drapieżnikami.

Szkolne

stały się jednymi z największych i najbardziej rozpowszechnionych zabezpieczeń społecznych na świecie. Liczba dzieci korzystających z posiłków szkolnych na całym świecie wynosi obecnie 418 milionów, o 30 milionów więcej niż 388 milionów osiągniętych przed pandemią na początku 2020 r. Jednym z większych projektów jest ten w

, gdzie w jednej kuchni codziennie przygotowuje się 60 tysięcy posiłków. To największy program posiłków szkolnych w Afryce.

Przestępczość w Anglii i Walii

. Brytyjski Urząd Statystyczny podaje, że liczba przypadków brutalnych przestępstw w 2023 o 28%. Według innych badań liczba kradzieży spadła o 20%, a liczba przypadków zachowań antyspołecznych o 15% w porównaniu z poziomem przed pandemią. Gwałtownie spadły też wskaźniki przestępczości w trzech największych miastach Stanów Zjednoczonych. W 

liczba morderstw spadła o 9,7%;

 odnotowało 8% spadek liczby zabójstw i 15% spadek liczby ofiar strzelanin; w 

liczba brutalnych przestępstw spadła o 7,3%, a liczba zabójstw o ​​24,4%.

znacząco udało się natomiast ograniczyć przemoc wobec kobiet. W ciągu dwóch dekad od 2003 r. nastąpił spadek liczby morderstw o ​​29,57%. 

 

Prognozy dotyczące

w Europie na rok 2023 wskazują, że współczynnik umieralności będzie o 6,5% niższy w przypadku mężczyzn i o 3,7% niższy w przypadku kobiet niż w 2018 r. Największy wpływ na ten wynik ma wskaźnik umieralności na raka płuc, który szacunkowo spadnie nawet o 36%. wśród osób w wieku od 25 do 64 lat. W latach 1989-2023 w UE udało się uniknąć ponad 5,8 mln zgonów z powodu nowotworów. 

jest na dobrej drodze, aby stać się pierwszym krajem Afryki Subsaharyjskiej, który wyeliminuje malarię. W 2016 r. w kraju odnotowano 17 941 przypadków ciężkiej malarii, ale w latach 2022-2023 liczba ta wyniosła 1316, co oznacza spadek o 85%, a w tym roku odnotowano jedynie 51 zgonów. Malediwy zostały uznane natomiast przez WHO za pierwszy kraj, któremu udało się przerwać przenoszenie trądu. 

 Na całym świecie w szkołach uczy się o

niż w 2015 r. Wskaźnik ukończenia studiów przez dziewczęta wzrósł z 86% do 89% w szkole podstawowej i od 54% do 61% w szkole średniej. Co rok każdy poziom edukacji kończy o pięć milionów dziewcząt więcej. Jednocześnie

w krajach o niskich dochodach. 

 Od 2016 r. 25 mln mieszkańców Afryki Wschodniej i Południowej uzyskało dostęp do energii elektrycznej. Nowy 

 ma na celu zapewnienie dostępu do czystej energii

w 20 krajach regionu w ciągu najbliższych siedmiu lat. Niesamowite postępy na tym polu robi

, która od 2017 roku uruchomiła ponad 900 000 nowych przyłączy, zapewniając dostęp do energii elektrycznej ponad 4,5 mln osób. Władze przekonują, że do czerwca 2024 r. wszystkie 12 318 wiosek w całym kraju zostanie zelektryfikowanych. To oznacza, że cel zapewnienia dostępu do energii elektrycznej ponad 70% ludności wiejskiej postawiony prawie 30 lat temu uda się osiągnąć rok wcześniej niż zakładano. 

 Bank Światowy zatwierdził kwotę 266,5 miliona dolarów na

w Gambii, Gwinei, Gwinei Bissau i Mauretanii oraz na promowanie jednolitego rynku cyfrowego w Afryce Zachodniej. Dzięki programowi usługi internetowe w regionie staną się tańsze, a dostęp do nich otrzyma 1,3 mln osób, z czego co najmniej 50% stanowią kobiety.

 Pomimo trzyletniej utraty postępu spowodowanej pandemią, w latach 2013–2022 odsetek dzieci na świecie żyjących w skrajnym ubóstwie

z 20,7% do 15,9%. Ogółem w tym okresie ze skrajnego ubóstwa wydobyto 49,2 mln dzieci. Szacunki sugerują, że gdyby nie pandemia Covid-19, liczba ta wyniosłaby prawie 80 milionów. Niezwykłe postępy w ograniczaniu ubóstwa poczynił w ostatnich latach

, odnotowując spadek tzw. wielowymiarowego wskaźnika ubóstwa o 1-1,5% rocznie.

, czwarty pod względem liczby ludności kraj na świecie, również stopniowo eliminuje skrajne ubóstwo. Liczba osób żyjących za mniej niż 3,20 dolara dziennie spadła z 61% w 2002 r. do 16% w 2022 r. 

San Francisco staje się liderem światowych wysiłków na rzecz wprowadzania do obiegu ścieków z budynków komercyjnych, domów i dzielnic. To efekt ustawy z 2015 r., która wymaga, aby wszystkie nowe budynki o powierzchni ponad 100 000 stóp kwadratowych posiadały własne systemy recyklingu. Obecnie w mieście działa

, a planowanych jest kolejnych 29.