Stan planety na koniec 2024: 22 dobre wiadomości

Mijający rok naznaczony był wieloma niepokojącymi zjawiskami i wydarzeniami: kryzysami gospodarczymi, postępującymi zmianami klimatu, protestami, wojną w Ukrainie i konfliktem izraelsko-palestyńskim. W 2024 nie brakowało jednak i 

, o których mogliście nie słyszeć.

Rok 2024 przyniósł wiele sukcesów w zakresie eliminacji chorób.

stała się pierwszym krajem, który wyeliminował trąd,

wyeliminował śpiączkę afrykańską, a

wyeliminowały transmisję HIV i kiły z matki na dziecko.

,

i

wyeliminowały jaglicę - główną zakaźną przyczynę ślepoty na świecie. Osiągnięto także przełom w eliminacji malarii: WHO ogłosiło, że

, zamieszkały przez 100 milionów ludzi, jest krajem "wolnym" od tej choroby, a podobny sukces osiągnęły starania w

.

,

i

odnotowały 90% spadek śmiertelności z powodu malarii w ciągu ostatnich dwóch lat. Co ważne, w 17 afrykańskich krajach rozpoczęto w tym roku wprowadzanie

przeciwko malarii.

 magazyn Science nazwał natomiast opracowanie leku, który w badaniach przeprowadzonych w Afryce zredukował infekcje HIV do zera, osiągając zdumiewającą skuteczność na poziomie 100%. "Lenacapavir" podawany jest dwa razy w roku i ma być cenowo

dla mieszkańców 120 najbiedniejszych krajów. 

 To jeden z najważniejszych postępów w historii ludzkości.

 UNICEF wskazują, że między 1990 a 2022 rokiem liczba małych dzieci umierających w Azji Południowej spadła z 5 do 1,3 miliona rocznie. W dziewięciu krajach tego regionu (Indie, Bangladesz, Pakistan, Iran, Afganistan, Bhutan, Malediwy, Nepal i Sri Lanka) prawdopodobieństwo śmierci dziecka przed ukończeniem piątego roku życia zmniejszyło się od 2000 roku o 62%.

Okazuje się, że świat stopniowo porzuca nałóg palenia papierosów. W 150 krajach odnotowano

a liczba palaczy zmniejszyła się o 19 milionów w ciągu ostatnich dwóch lat. Najszybszą poprawę widać w

, która zmierza ku osiągnięciu 30-procentowej redukcji do 2025 roku w porównaniu z 2010 rokiem. W 2024 roku

podniosła wiek uprawniający do legalnego palenia do 21 lat, a

intensywnie realizuje swoje ambitne plany, by stać się pierwszym krajem "wolnym od dymu".

Agencja kosmiczna INPE

, że drugi rok z rzędu spada wylesianie w brazylijskiej Amazonii. Oznacza to, że tempo wylesiania spadło o połowę w trakcie kadencji prezydenta Luli i zbliża się do najniższych poziomów w historii. Dodatkowo, w brazylijskim stanie

powstał ogromny nowy park stanowy, który ma na celu ochronę jednych z najstarszych i najwyższych gatunków drzew tropikalnych. Poza tym w

wylesianie spadło o 36%, osiągając najniższy poziom od 23 lat, a

utworzyła cztery nowe obszary chronione. Nowe badania ujawniły natomiast, że Amazonia

: 62,4% lasów znajduje się pod jakąś formą ochrony.

W 2024 roku zakończono największą w historii USA

Po dekadach aktywistycznych działań plemion Karuk i Yurok, rzeka została w końcu uwolniona od czterech ogromnych tam i to przed zakładanym terminem. W efekcie "uwolniono" ponad 644 kilometry wody. Już miesiąc po zakończeniu prac do rzeki wróciły setki łososi, aby odbyć w niej tarło. 

 Choć świat wciąż robi za mało, aby osiągnąć cel ochrony 30% wód terytorialnych do 2030 roku, w 2024 udało się odnotować pewne sukcesy, m.in. w

,

czy

.

utworzyły największy obszar mórz chronionych w Europie, a

i

ogłosiły utworzenie swoich pierwszych morskich parków narodowych. W

i

udało się natomiast ochronić ważne miejsca dla zachowania bioróżnorodności. Dzięki współpracy sześciu krajów utworzono natomiast ponad 10 000 km2 chronionego obszaru na

.

Mijający rok obfitował w starania na rzecz ochrony bioróżnorodności. ONZ wyznaczyło

, w tym dwa pierwsze rezerwaty transgraniczne.

ogłosiła ważny projekt Eternal, obejmując ochroną 144 000 km² lądu, w tym jeden z ostatnich na świecie teren nienaruszonych równin trawiastych. Na

113 000 km² gruntów zostało objętych ochroną przed wydobyciem, a na

utworzono nowy obszar chroniony o powierzchni prawie 17 000 km².

ogłosił utworzenie 20 nowych obszarów chronionych,

objęła ochroną zagrożone siedliska karibu, a w

Park Narodowy Nouabalé-Ndoki stał się pierwszym na świecie Obszarem Kluczowej Bioróżnorodności.  W

udało się natomiast osiągnąć przełomowe porozumienie w sprawie uratowania Parku Narodowego Doñana, jednego z najważniejszych terenów podmokłych w Europie.  

Dzięki przełomowemu moratorium na komercyjne połowy wielorybów wprowadzonemu w 1985 roku, Międzynarodowa Komisja Wielorybnictwa

. Populacje

w wodach Islandii wzrosły, a na Oceanie Atlantyckim Południowym ich liczba powróciła do poziomów

. Naukowcy potwierdzili powrót

w Morzu Scotia a na Seszelach po raz pierwszy od dziesięcioleci zaobserwowano

.

2024 rok był udany także dla "rewitalizacji" rzek i jezior. Sukcesem okazała się renaturyzacja rzeki 

, określana mianem "największej w Europie". Zarejestrowano w niej 45 różnych gatunków ryb, trzy razy więcej niż w 2002 roku. Zasoby ryb w rzece

wzrosły o 25,6% dzięki dziesięcioletniemu zakazowi połowów.

odtworzyła zieleń na jednej piątej powierzchni kraju dzięki projektowi odnowy rzeki Yaque del Sur, a rewitalizacja rzeki Han w

sprawiła, że wróciła wokół niej dzika przyroda. Zrównoważone projekty dały nową nadzieję dla rzeki

,

chroniły swoje największe jezioro słonowodne, a 50 firm połączyło siły, aby oczyścić rzekę Motagua w

.

 Globalny Bank Nasion na Spitsbergenie został

z 21 krajów, co jest największą taką akcją w historii jego istnienia. Wśród próbek znalazły się warzywa, rośliny strączkowe i zioła z Palestyny; proso perłowe, sorgo i orzeszki ziemne z Indii; ogromną próbkę ryżu z Filipin oraz pierwsze nasiona z Boliwii i Czadu.

Coraz więcej efektów przynoszą wysiłki na rzecz przywracania dzikiej przyrody. W

finansowanie otrzymało 20 ważnych projektów na rzecz odbudowy kluczowych siedlisk. W

w tzw. trójkącie śmierci udało się przywrócić populacje zebr i słoni, które znajdowały się na skraju wyginięcia. W Chinach podwoiła się populacja 

żyjących na wolności, a w Hiszpanii i Portugalii udało się uratować gatunek

. Wzrosła też populacja

, najbardziej zagrożonych fok na świecie, które mieszkają wyłącznie w jeziorze Saimaa a w Finlandii.  W Argentynie

wróciły do regionu Iberá po raz pierwszy od 70 lat, a 31 000

ponownie przemierza prerie Stanów Zjednoczonych, Kanady i Meksyku dzięki historycznemu porozumieniu o ochronie przyrody pomiędzy tymi trzema krajami. W Kambodży urodziło się natomiast 60 krokodyli syjamskich, co było największym wylęgiem tego gatunku w ciągu ostatnich 100 lat.

Chiny ukończyły budowę tzw.

wokół pustyni Takla Makan w północno-zachodniej części kraju. To pas zieleni o długości 3000 km i szerokości ok. 1 km, który ma "zamknąć" i ochronić pustynię. To koniec pierwszej fazy jednego z największych projektów ekologicznych na świecie, który trwa już od 46 lat.

 Są też dobre wiadomości z zakresu walki o prawa zwierząt.

stała się 22. europejskim krajem, który zakazał hodowli zwierząt na futra.

zakazała walk byków, a

jako trzecie państwo Ameryki Południowej - testowania kosmetyków na zwierzętach. W 11 stanach

nie można trzymać już kur w klatkach, a w

zintensyfikowano starania na rzecz zakazu handlu mięsem psów i kotów.

 Z opublikowanych w tym roku danych wynika, że na przestrzeni ostatnich lat znacząco wzrósł globalny dostęp do edukacji. Między 2000 a 2023 rokiem liczba dzieci i młodzieży nieuczęszczającej do szkół

. W Afryce Wschodniej i Południowej osiągnięto też parytet płci w edukacji podstawowej, co oznacza, że dziś w szkołach uczy się o

niż w 2000 roku. Coraz lepiej radzą sobie też programy dożywiania dzieci w szkołach. Z najnowszych raportów wynika, że posiłki otrzymuje nawet

wobec 319 mln przed pandemią. Swoje programy rozszerzają m.in.

i

, która do końca dekady chce w szkołach karmić nawet 10 mln dzieci. Największą inicjatywę podjęła jednak

, która obiecała zapewnić obiady wszystkim 78 mln swoich uczniów.

Dobre wieści płyną też z

,

który wskazuje, że między 2015 a 2023 rokiem ponad 200 mln dzieci zyskało dostęp do ulepszonych usług sanitarnych i higienicznych w szkołach. Poza tym

zbliża się do zapewnienia powszechnego dostępu do czystej wody.

dzięki swoim wysiłkom w tym zakresie odnotował trzykrotny spadek zachorowań na biegunkę u dzieci, a nowy projekt w

zapewnił dostęp do wody ponad milionowi mieszkańców obszarów wiejskich.

Poprawie ulega jakość powietrza i to na całym świecie. W

emisje kluczowych zanieczyszczeń od dwóch dekad sukcesywnie spadają: poziomy PM2.5 i PM10 zmniejszają się średnio o odpowiednio 2,72% i 2,45% rocznie. W

narodowy program walki z zanieczyszczeniem powietrza doprowadził do redukcji poziomu PM2.5 w Delhi o 5,9%. Co więcej,

 wśród dzieci poniżej piątego roku życia spowodowanych zanieczyszczeniem powietrza w gospodarstwach domowych zmniejszyła się o 36%, głównie dzięki poprawie jakości powietrza w Chinach i Azji Południowej.

 Spada przestępczość: w 

po kilku latach wzrostów wreszcie odnotowano spadek liczby zabójstw i spadek liczby przestępstw z udziałem przemocy. Wskaźnik zabójstw niemal całkowicie powrócił do poziomu sprzed pandemii COVID-19, a przestępstwa przeciwko mieniu osiągnęły prawdopodobnie najniższe poziomy od lat 60. i 70. W

wskaźnik zabójstw spadł do najniższego poziomu od 2016 roku, a w

osiągnął najniższy poziom od 14 lat. 

Mijający rok to również kolejne rekordy w produkcji czystej energii. Według

globalne instalacje solarne mają osiągnąć niespotykany poziom 660 GW, co oznacza wzrost o 50% w porównaniu z rekordowym wynikiem z 2023. Tempo rozwoju tej technologii jest ogromne: w 2010 roku zainstalowanie 1 GW zajmowało miesiąc, w 2016 roku tydzień, a w 2024 roku wystarczyło na to zaledwie 12 godzin. Według ekspertów energia słoneczna stała się nie tylko najtańszym źródłem nowej energii w historii, ale także najszybciej rozwijającą się technologią energetyczną, jaka kiedykolwiek została wdrożona.

ogłosiła, że obecne tempo wdrażania energii słonecznej przekracza trajektorię wymaganą do osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 roku.

 Największe rekordy dotyczące czystej energii należały do

, ale i Europa przyspiesza swoją transformację.

gazów cieplarnianych w UE spadły w ubiegłym roku o ponad 8%, a w 2024 roku zmniejszą się jeszcze bardziej. W pierwszej połowie roku turbiny wiatrowe i panele słoneczne wyprodukowały

, co spowodowało spadek emisji w sektorze energetycznym o 17%.

 2024 rok przyniósł też wiele dobrych wiadomości ze świata nauki i technologii. Nowe kamienie milowe osiągnęła np.

czy

. Dokonano także serii przełomów w

. Dzięki użyciu najpotężniejszego na świecie

zobaczyliśmy pierwsze tak precyzyjne obrazy ludzkiego mózgu.

Sztuczna inteligencja zrewolucjonizowała wiele dziedzin naukowych, od biologii po fizykę jądrową. Tempa nabrała też rewolucja w diagnozowaniu chorób dzięki AI. Pojawiły się

wykrywające raka skóry, modele rozpoznające choroby na podstawie

, oraz systemy, które potrafią wykryć ukryte

w mniej niż dziesięć sekund. ChatGPT-4

prawdziwych lekarzy w teście diagnostycznym, a narzędzie używane w 1400 klinikach w

poprawiło wykrywanie raka.